غیبت و نهان زیستی ، پدیده ای نیست که برای اولین بار و تنها در باره آخرین حجّت پروردگار روی داده باشد بلکه از روایات فراوان استفاده می شود که تعدادی از پیامبران بزرگ الهی ، بخشی از زندگی خود را در پنهانی و غیبت بوده اند و  اولین امر به جهت حکمت و مصلحت خدایی بوده و نه یک خواسته شخصی و یا مصلحت خانوادگی.

بنابراین غیبت یکی از سنّت های الهی است که در زندگی پیامبرانی همچون ادریس نوح، صالح، ابراهیم، یوسف، موسی، شعیب، الیاس، سلیمان، دانیال و عیسی (ع) جریان یافته است و هر یک از آنها سفیران الهی به تناسب شرایط سالهایی را در غیبت بسر برده اند.

به همین دلیل است که در روایات از غیبت حضرت مهدی (عج) به عنوان یکی از سنّت های پیامبران یاد شده است و یکی از دلایل غیبت آن حضرت ، اجرا شدن سنّت انبیاء (ع) در زندگی حضرت مهدی (عج) شمرده شده است.

امام صادق (ع) فرمود:

«به راستی که برای {امام} قائم از ما غیبتی است که مدت آن طولانی خواهد بود. را وی گوید : دلیل این غیبت چیست ای فرزند رسول خدا(ص)؟»

حضرت می فرماید :

«خداوند می خواهد سنّت های انبیاء در غیبت هایشان درباره آن حضرت روی دهد.»

از سخن فوق این نکته نیز آشکار می شود که سخن از غیبت امام مهدی (عج) سال ها پیش از ولادت آن بزرگوار ، مطرح بوده است و پیشوایان اسلامی از پیامبر اکرم (ص) تا امام عسکری (ع) از غیبت آن حضرت و بعضی از خصوصیات آن و آن چه در زمان غیبت اتّفاق خواهد افتاد، خبر داده اند و نیز وظایفی را برای مردم مؤمن در آن زمان بیان داشته اند.

پیامبر اسلام (ص) فرموده اند:

«مهدی (عج) از فرزندان من است… برای او غیبتی است و حیرتی {پریشان} تا آنگاه که مردمان از دین های خود گمراه شوند پس در آن زمان می آید مانند شهاب ثاقب {ستاره ای روشن و تابان} ؛ پس زمین را از عدل و داد پر می کند همانگونه که از ظلم و ستم آکنده باشد.»

اولین نکته قابل طرح آن است که غیبت به معنی پوشیده بودن از دیدگان است نه حاضر نبودن. بنابراین در این بخش، سخن از دوره ای است که امام مهدی (ع) در چشمان مردمان غایب است و آن ها او را نمی بینند و این در حالی است که آن بزرگوار در بین مردم حضور دارد و در کنار ایشان زندگی می کند. این حقیقت در روایات امامان معصوم به عبارات گوناگون بیان گردیده است.

امام علی (ع) فرمود:

« سوگند به خدای علی، حجت خدا در میان مردم است و در راه های کوچه و بازار گام بر می دارد، به خانه های آنها سر میزند ؛ در شرق وغرب زمین رفت و آمد می کند ؛ گفتار مردم را می شنود و بر ایشان سلام می کند؛ می بیند و دیده نمی شود تا وقت {معین} و وعده {الهی}.»

البته نوع دیگری از غیبت نیز برای آن حضرت بیان شده است.

امام صادق (ع) فرمود:

«در صاحب این امر سنت هایی از انبیاء وجود دارد… اما سنّت او از یوسف (ع) ، پنهان بودن است. خداوند بین او و مردم حجابی قرار می دهد {به گونه ای که} مردم او را می بینند ولی نمی شناسند.»

بنا براین در باره حضرت مهدی (عج) غیبت به دو گونه روی می دهد : آن بزرگوار در مواردی از دیدگاه پنهان است و در مواردی دیگر دیده می شود ولی شناخته نمی گردد اما در هر حال در میان مردم حضور دارد.

پس از اینکه با شخصیت منجی بزرگ عالم و تحقق بخش آرمان آدم (ع)  تا خاتم (ص) و آخرین ذخیره الهی حضرت حجة بن الحسن (عج) آشنا شدیم،  اکنون درباره غیبت آن یگانه دوران که بخش مهمی از زندگی آن حضرت است سخن می گوییم.