<!

برهان امکان اشرف و اثبات مهدويت

صغرا: بي شك انساني كه همه ي كمالات انساني را دارد (امام) ، وجودش شريف تر از انسان هاي ديگر است كه تنها برخي از آن كمالا ت را دارند.

كبرا : هر گاه شي ء ممكني تحقق يابد كه كمالا ت وجوديش كمتر از شي ء ممكن ديگري است آ ن ممكن شريف تر

بايد پيش از او موجود با شد

نتيجه : از مشاهده ي انبوه انسان هايي كه تنها برخي از كمالات رادارند به اصل وجود امام پي ميبريم .

تفا وت دو قاعده ي لطف وامكان اشرف

1) قاعه ي لطف بيشتر به بعد اجتماعي وحكومتي وهدايت تشريعي وظاهري امام نظر داشت ؛ در حاليكه قاعده ي امكان اشرف ناظر به بعد وجود ي و تكويني وباطني امام است .

2) از ويژگي هاي مهم امكان اشرف اين است كه همراه با اثبات اصل وجود امام ، استمرار وجود

مبارك او را در گستره ي عالم عالم بشزيت تا آ خرين فرد انساني نيز ثابت مي كند .

اين برهان با نگاه به كل هستي ساختمان آ ن را به گونه اي مي يابد كه جايگاه وجو د امام ذاتاً پيش از ساير انسان ها است در حالي كه قاعده ي لطف با نگاه به وجود آفريدگار وذات وصفات كمالي او در مي يا بد كه

لازمه ي هدفمندي خلقت وتكليف وجود حتمي و مستمر امام است .

قاعده ي لطف وغيبت حجت (عج)

بعد از پذيرش قاعده ي لطف سؤالي جدي مطرح ميشود وآن اين كه « اگر خداوند از روي لطف امام را

از روي لطف منصوب مي كئد تادر امور معاش ومعاد مردم تصرف نمايد وزمينه را براي امتثال احكام الهي

فراهم سازد پس چرا دوازدهمين پيشوا ي الهي غايب است ؟ »

تاريخ اين پرسش باطرح انديشضه ي امامت ومهدويت ، همراه بوده است ؛ آن جا كه حضرت رسول (ص)

از خلفاي اثنا عشر وائمه ي دوازده گانه عليهم السلام وغيبت طولاني دوازدهمين آن ها خبر داد؛ واصحاب ا

از هدف وفوايد غيبت امام پرسيدند. وحضرت در پاسخ امام غايب را « كالشمس تحت السحاب» معرفي

نمودند . دانشمندان بزرگ كلام نيز پاسخ هاي روشن وقابل قبولي به اين پرسش داده اند ؛ كه در ادامه به برخي از آن ها اشاره مي كنيم .

1) همان گونه كه در ببان اقسام مختلف لطف اشاره شد لطف بودن امام منحصر در ظهور وزندگي

مادي انسان ها نمي باشد ؛ بلكه وجود امام ، في نفسه واز جهات مختلف لطف محسوب مي شود .

توضيح بيشتر آنكه امام وپيشواي الهي داراي مناصب و وظايف متعددي است كه برخي از آ ها عبارتند از :

پيشواي مقتدای امّت ( ارشاد حیات معنوي انسان) ؛

ولي خدا ، حجت زمان ، انسان کامل و واسطه ي فيض الهي ؛

مرجع دين (بيان احکام و معارف دين )؛

رهبر جامعه (زعامت و حکومت )و………

اصولًا پيشوايي كه از رهگذر برهان لطف وساير براهين اثبات امامت استفاده مي شود ، دارا تمام اوصاف

ووظايف نبي –جز دريات وحي است . بنا براين رهبري ظاهري جامعه وتشكيل حكومت واجراي حدود الهي

گوشه اي از وظايف رهبر الهي است . واگر اين بخش از وظايف زمينه ي اجرا پيا نكند لطف بودن چنين

رهبري منتفي نمي شود . چنانچه در سال هاي اول بعثت رسول اكرم (0ص) بسياري از اين وظاف زمينه ي اجرا نداشت ؛ امّ لطف بودن حضرت محرز بود .

محروميت از فيض ظهور پيشواي الهي ، به جهت موانعي است كه خود انسان ها ايجاد كرده اند واز

آ»جا كعه فراهم ساختن زمينه براي انجام دادن طاعت واجراي احكام الهي از سوي امام از مصادي لطف مقرّب است

ولطف مقر نيز اختياررا از مكلّفان سلب نمي كند ، پس استفاده از اين لطف به اختيار خود مكلّفان است .

لذا اگر آنان لياقت و استعداداستفاده از اين موهبت رانداشته باشند اصل لطف بودن پيشواي الهي زير سؤال نمي رود .

چنان كه گفته اند گر گدا كاهل بود تقصير صاحب خانه چيست ؟!

اصولًا درغيبت امام هيچ اشكالي متوجّه خدا نيست چوتن آن چه به خدا بر مي گردد نصب و معرفي امام است كه انجام شده ؛

لذا اگر كاستي ومحروميتي ديده ميشود ، از ناحيّه ي مكلفان است واحتجاج عليه خدا بي مورد .

گنه در بلخ كرد آهنگري به شوشتر زدند گردن مسگري

مرحوم محقق طوس دراين رابطه مي گويد : « اصل وجود امام لطف است وتصرف آن حضرت ، لطف ديگر ؛

واين ما هستيم كه موجب غيبت آن حضرت شده ايم . » پس هر گاه لطف دوم (تصرف مباشري در جامعه ، تشكيل حكومت و………)

به جهت موانع ايجاد شده  از سوي انسان ها تعطيل شد بطف نخست بر فعليت خود باقي است .

عبارتست از اموري كه خداوند براي بندگان انجام مي دهد ودر سايه ي آن ، هدف وغرض از هدف برآورده مي شود .

به گونه اي كه اگر اين امور انجام نمي شد امتثال و اطاعت براي عده ي زيا دي از بندگان ميسور نبود.

وعده وعيد هاي خداوند ، ابتلايات ،نعمات ، سختي ها و….. از نمونه ها و مصاديق اين نوع لطف است ؛ كه مكلّف را به سوي

انجام دستورات الهي ترغيب واز سركشي دور ميكند..

علامه حلي ّ لطف مقرّ ب را اينگونه تعريف كرده است : « لطف مقرب عبارتست از هر آن چه ر نزديك ساختن

به طاعت ودور ساختن ايشان از معصيت موثر است ؛ ولي در قدرت دهي آنان برانجام تكاليف مدخليتي ندارد واختيار را نيز از آنان سلب نمي كند .

قاعده ي لطف واثبات مهدويت

حال كه براساس قاعده ي لطف لزوم استمرار ولي الله وپيشواي الهي كه تداوم بخش وظايف انبيا ء الهي است ثابت شد سخن در اين است كه چنين فردي كيست وكجاست ؟

عقيده ي شيعه براين مبنا استوار است كهئ خليفه ي پيامبر (ص) ببايد داراي خصوصيات وشئون پيامبر ( ص) –جز دريافت وابلاغ وحي باشد

واز آنجا كه پيامبر خليفه ونماينده ي خداست براي هدايت انسان ها و رسانيدن پيام الهي درقالب كتاب وسنت آمده ا

است معصوم است وبه نص قرآن مجيد داراي وظايف وشئونات متعددي چون مر جعيت ديني (تفسير معصو مانه از دين)

هدايت وارشاد مردمان ، ولايت وتصرف در امور ، سرپرستي وحكومت ف تزكيه ، تعليم والگوي عملي ، و……

ميباشد ، خليفه ي او نيز چنين است .

اسا ساً تداوم وظايف نبوي عصمت خليفه را ايجاب مي كند ؛‌چرا كه در اين صورت نقض غرض ونفي خلافت خواهد بود.

از طرف ديگر در ميان امت وجانشينان رسول خدا (ص) تنها امام علي (ع) ويازده فرزندش عليهم السلام مدعي اين مقام بوده اند .

وگروه زيادي از اصحاب رسول خدا به تبعيت از سخنان وي همين عقيده را نسبت به آنان داشته اند . پس تنها مصداق وكانديدا براي اين مقام

علي (ع) واولاداوعليهم السلام هستند كه در عصرحاضر تنها حضرت مهدي .(عج) از آنان زنده است .

تعريف لطف :

لطف در لطف يعني مجرد ارفاق ، احسان ، مهربا ني ، اكرام و شفقت ؛ اما هيچ يك از دانشمندان كلام لطف را در اين معاني براي خداوند

واجب نشمرده اند .در اصطلاح متكلمان لطف به نعمات ، خيرات ،مصالح وگاه بلايا وآلامي گفته مي شود كه براي كمال معنوي ونيل به

سعادت از جانب خداوند به بندگان مي رسد ودر صورت نبودن آنان نظام آفرينش لغو اصل تكليف عبث مي شود .

اقسام لطف :

لطف به دو نوع تقسيم ميشود :لطف محصّل ولطف مقرّب ؛كه لزوم وجود پيشواي الهي درهر عصر وبه تبع آن مبحث مهدويت از هر دو

طريق قابل اثبات است .

لطف محصل :

لطف محصل عبارت است از ايجاد برخي زمينه ها از سوي خداوند كه تحقق هدف وقرض خلقت وآقرينش برآن ها متوقف است ؛

به گونه اي كه اگر خداوند اين امور را در حق بندگان انجام ندهد ،كا آفرينش لغو وبيهوده مي شود .

برخي از مصاديق اين لطف ، بيان تكاليف شرعي، توانمند ساختن انسان ها براي انجام دادن تكليف ، نصب ومعرفي حافظ دين و…………

است . كه در اين معنا لطف محقق اصل تكليف و طاعت است .

برهان لطف و اثبات مهدويت

صورت برهان لطف محصل

د ر عالم هستي ،خدايي يگانه ، حكيم، عليم، جواد، قدير و… وجود دارد ؛از آن جا كه خداوند حكيم ميباشد

از خلقت عالم هدف و غرضي داشته است؛هدف خلقت عالم خدمت رساني به اشرف مخلوقات(انسان) بوده

است هدف خلقت انسان نيز رسيدن به سعادت ، كمال نهايي ومقام معرفت وعبوديت بوده است

رسيدن به هدف درگرو راه، برنامه و راهنما است ؛

خداوند عقل را به عنوان حجت باطني ، به انسان عطا كرده است ؛ اما عقل به خاطر كاستي هايي كه دارد

براي راهنمايي انسان كافي نيست ؛

خداوند لطيف وجواد در طول حيات بشري ئوبه ويژه درعصر جديد ، افزون بر موهبت عقل ، راه (ديدن )،

برنامه( كتاب آسماني )وراهنما( پيامبر و امام )را در اختيار انسانها قرار داده است ؛

كتاب هيچ گاه نمي تواند كار راهنما را انجام دهد ؛چنان كه عقل نمي توانست كا ر حجت ظاهري را به عهده

گيرد ؛ازب آن جا كه همه انسان ها دارا ي هوا هوس ونفس اماره هستند وابليس كنماكان حضور دارد وابتلا

نيز همواره برقرار است ،امكان ندارد كه انساغن ها در برهه اي از زمان ،بدون حجت الهي رها شوند ؛

پس تال عالم وآدم موجود است وآزمايش الهي ف برقرار ف نيازمندي به راه برنامه وراهنما نيز مستمر است .

7. قاعده ي امكان اشرف : طبق داده هاي قطعي فلسفي فروند آفرينش به گونه است كه كه از وجود

آغاز ميشود وبه ترتيب، به وجودشريف خسيس و اخسّ مي رسد . پس هرگاه در نظام خلقت ،افراد شريف

خسيس ويا اخس مشاهده شوند ،قطعاً وجود اشرف نيز موجود خواهد بود .مسلم است كه وجود حجت

و اولياء الهي،در مراتب اشرف قرار دارند؛ پس تا مادامي كه يك فرد از انسان هاي عادي باشد،حجت الهي
نيز وجود دارد .

8. برهان واسطه ي فيظ : طبق داده هاي دانش فلسفه فخداوند در نهايت تنزه وتقدس است وعالم مادي
،
در نهايت تسفل و تكدر ؛ لذا ميان اين دو ،واسطه اي لازم است تا قابليت عالم مادي را براي دريا فت فيض بالا ببرد . پس درروند خلقت و تداوم آن ،واسطه اي نياز است ؛ كه داراي دو جنبه ي خدايي ودنيايي باشد تا بتواند ايفاي وظيفه كند . چنان موجودي همان خليفه ي الهي وامام است .

9.برهان انسان كامل : اسماء وصفات خداوند ،تجلي دارند ؛و لذا هر كدام مجلي و مظهري مي خواهند .
عوالم هستي- چون عالم عقل ،مثال طبيعت و…- هر كدام در حد توان ، آينه و مظهر اين صفات اند
در ميان اسماء الهي ، «الله» ، اسم جامع است ؛ و بر همين اساس، مظهر جامعي مي خواهد ؛ ودر اين
ميان تنها انسان كامل است كه به خاطر جامعيت عقل وطبيعت دراو ، آينه ي اسم «الله» است ؛ واز آن جا كه كه اسم اعظم« الله» ، خليفه و واسطه ي فيظ الهي به ديگر اسماء و صفات است ، انسان كامل نيز – كه مظهر آن اسم است – مقام خلافت وامامت را دارد .

«به چهار نمونه از اين دلايل به صورت مشروح پرداخته خواهد شد .»

6. برهان عنايت : جهان، دردايره ي علم الهي است ودر نتيجه، خداوند درنهايت حسن واتقان نسبت به تمام

 

نيازهاي انسان ومو جودات، اهتمام وعنايت دارد . از آن جا كه مهم ترين هدايت وراهنمايي است حتماً خداوند

 

بر اي انسان ها راهنمايي قرار مي دهد ؛ چرا كه در غير اين صورت ف نظام خلقت ف احسن نخواهد بود.

 

<p class=”M

3. برهان هدفمندي:انسان،مركّب از جسم و روح است و روح او نيز مانند جسمش در تكامل است.لازمه ي نيل به تكامل،وجود يك راهنما است كه او را كمك نمايد . اگر چه عقل،وظيفه ي راهنمايي رابر عهده دارد ،اما به خاطر محصور بودن او به عالم جسمانيت ،و نيز به خاطر وجود دشمناني چون هوا و هوس وتمايلات حيواني – بايد راهنماي ديگري هم باشد تا به كمك عقل بشتابد. اين راهنما در عصر رسالت ،وجود پيامبر اكرم(ص) بود؛وبه يقين،پس از ايشان نيز راهنمايي وجود خواهند داشت؛چرا كه نسل انسانها تداوم يافته است واگر راه ،برنامه وراهنمايي الهي موجود نباشد،خلقت انسانها ،لغو وبي غايت خواهد بود.علاوه بر اين خطر تحريف دين و وجود گروه هاي معاند نيز اين ضرورت راتاكيد ميكند.

4.دليل استقرايي: همه انبياء از حضرت آدم (ع)تا حضرت خاتم (ص)پس از خودشان ،اوصياء وجانشينان منصوب ومنصوب داشته اند؛پس چرا اين شيوه در عصر پيامبر خاتم(ص) جاري نباشد؟!

5. برهان لطف:اين برهان خود به دودسته تقسيم ميشود؛لطف محصّل ولطف مقرّب
درتبيين لطف محصل گفته اندكه خداوند درخلقت عالم وآدم،هدف وحكمتي دارد.

از جمله، انسان را براي رسيدن به مقام عبوديت آفريده وحتي بسياري از موجودات را درخدمت انسان قرار داد ه است.بي ترديد تأ مين اين هدف ،درگرو ارسال رسل وامامان (ع)مي باشد پس اكر امامي نفرستد خلقت عبس مي شود.

  دررابطه با لطف مقرب نيز گفته ميشود كه هدف خداوند از بعثتوتكليف،امتثال بندگان است واين هدف ،با انجام الطافي مانند وعده و وعيد ،نصب امامان و …….

انجام مي شود.پس همواره بايد امامي باشد  وگرنه هدف در تكليف نقص مي شود.